Po latach rehabilitacji pacjentów poddawanych zabiegom z zakresu bioortopedii
jestem przekonany, że podstawą skutecznego leczenia stawów biodrowych czy kolanowych
jest przede wszystkim precyzyjnie przygotowana oraz wykonana procedura zabiegowa.
Świadomym należy być także, iż następcze przywrócenie utraconej w wyniku zmian
chorobowych funkcji tychże stawów odbywa się poprzez spersonalizowaną fizjoterapię.
Bioortopedia i fizjoterapia to wzajemnie uzupełniające się formy leczenia. Są długofalowe,
wymagające cierpliwości, systematyczności oraz ścisłej współpracy specjalistów.
Bez odpowiedniej diagnostyki ortopedycznej i mądrze zaplanowanego usprawniania po
zabiegu, bez regularnych badań kontrolnych i co ważne, świadomego udziału pacjenta, nawet
najlepsze procedury medyczne nie przyniosą oczekiwanych efektów.
Współczesne podejście do leczenia nabytych wad narządu ruchu opiera się na
profilaktyce, wczesnej diagnostyce i interdyscyplinarnej współpracy lekarzy ortopedów
i fizjoterapeutów. Połączenie tych profesji medycznych pozwala nie tylko skutecznie
korygować istniejące zmiany w stawach, ale przede wszystkim zapobiegać ich nawrotom.
To z kolei oszczędza nasz układ przed rozwijaniem kolejnych, wtórnych dysfunkcji w narządzie
ruchu. W tym artykule chcę podzielić się doświadczeniami własnymi z ostatniej dekady
rehabilitacji pacjentów po zabiegach z zakresu bioortopedii, podkreślając, jak ogromną rolę
w bioortopedii odgrywa holistyczne spojrzenie na pacjenta, odpowiednio zaprogramowany
i konsekwentnie prowadzony proces terapeutyczny.
W momencie przyjęcia przez człowieka postawy pionowej kończyna dolna stała się
w układzie ruchu elementem w pełni podporowym, przenoszącym obciążenia wynikające
z ciężaru ciała i działającej siły grawitacji. Ta zmiana spowodowała, iż stawy biodrowe
i kolanowe zaczęły podlegać zdecydowanie większym siłom zewnętrznym, które przy
nieodpowiedniej ich tolerancji doprowadzają do przeciążeń. Przeciążenia w pierwszej
kolejności zaczynają mieć negatywny wpływ na mięśnie. Przeciążone mięśnie nie są w pełni
sprawne, nie mają poprawnej długości, odpowiedniej siły, elastyczności i zdolności do
kurczenia się i rozkurczania podczas ruchu. W takim układzie mięśnie nie mają możliwości
w pełni sterować kośćmi w stawach, co doprowadza do powstawania zmian przeciążeniowych.
Na początku patomechanizm ten dotyczy tkanek miękkich, lecz bez odpowiedniego leczenia
stan może się pogłębiać co w ostateczności prowadzić będzie do powstawania zmian
strukturalnych, tj. zwyrodnieniowych na powierzchniach stawowych.
Pacjenci zakwalifikowani przez lekarza ortopedę na zabieg bioortopedii
wykorzystaniem tłuszczu bogatego w komórki macierzyste oraz osocza bogatopłytkowego
mogą podlegać fizjoterapeutycznemu protokołowi usprawniania. Protokół usprawniania
może zostać wdrożony jeszcze przed zabiegiem ostrzykiwania lub bezpośrednio po nim.
Założenie to ma na celu objęcie kompleksowym leczeniem i rehabilitacją pacjentów kliniki
Eskulap-premium. Fizjoterapeutyczny protokół usprawniania pacjentów obejmuje wizytę
wstępną, zabiegi fizykalne, indywidulane programy ćwiczeń, wizytę kontrolną oraz stały
kontakt z fizjoterapeutą na zasadzie telekonsultacji.
1. Wizyta fizjoterapeutyczna – wstępna:
Fizjoterapeuta podczas wizyty wstępnej dokonuje diagnozy funkcjonalnej i konfrontuje ją
z diagnozą kliniczną pacjenta. Fizjoterapeuta dokonuje pomiaru chodu po podłożu płaskim,
chodu po schodach w górę oraz w dół, ocenia możliwość wykonania przysiadu lub możliwość
zmiany pozycji z siedzącej na stojącą i odwrotnie. W razie potrzeby czy indywidulanego
wskazania fizjoterapeuta ocenia także inne, wybrane czynności ruchowe danego pacjenta.
Wszystko poprzedzone zostaje dokładnym wywiadem i prześledzeniem historii choroby
pacjenta. Fizjoterapeuta ocenia dolegliwości bólowe w testach funkcjonalnych tj. podczas
ruchu oraz w pozycjach statycznych, bez ruchu w spoczynku.
Po zebraniu niezbędnych informacji z testów funkcjonalnych fizjoterapeuta przeprowadza
diagnostykę różnicową, podczas której analizowane są szczegółowe, dodatkowe testy – siły
mięśniowej, zakresów ruchu stawów, stabilizacji stawów, testy poszczególnych struktur
stawowych. Diagnostyka różnicowa wykonywana jest także pod kątem przeciążeń w innych
częściach narządu ruchu, które mogą być objawem lub niekiedy i przyczyną problemu
w obrębie stawów kończyn dolnych.
2. Telerehabilitacja
Po wizycie wstępnej u fizjoterapeuty usprawnianie pacjenta po zabiegu bioortopedii
z wykorzystaniem tłuszczu bogatego w komórki macierzyste oraz osocza bogatopłytkowego
odbywa się w warunkach domowych. Pacjent włączony do pozabiegowego programu
usprawniania otrzymuje indywidualne, do samodzielnego wykonywania protokoły
postępowania, które obejmują czas 3 miesięcy od zabiegu bioortopedii. Każdy protokół
rozpisywany jest pacjentowi na okres około 1,5 do 2 tygodni. Do każdego protokołu
rehabilitacyjnego pacjent jest odpowiednio przygotowany przez fizjoterapeutę. Pacjent w tym
czasie ma możliwość stałego kontaktu z fizjoterapeutą za pomocą telekonsultacji online,
telefonicznych czy e-mailowych. Pacjent otrzymuje także dostęp do zaplanowanej bazy
ćwiczeń, zdjęć i filmów.
W pierwszym okresie pozabiegowym pacjent prowadzi oszczędny tryb życia, wykonuje
niezbędne czynności codzienne, które nie powinny powodować obciążenia czy przeciążenia
stawów kończyn dolnych. To bardzo istotny czas z punktu widzenia prawidłowo
zabezpieczonej regeneracji ostrzykniętych stawów. Pacjent samodzielnie wykonuje zabiegi
elektrostymulacji (EMS) z indywidulanie dobranymi przez fizjoterapeutę parametrami
natężenia impulsów i czasu trwania zabiegu. Zabieg ten dotyczy mięśnia czworogłowego uda,
zwłaszcza jego głowy obszernej przyśrodkowej (VMO). To oddziaływanie na zasadzie
pobudzenia, a następnie wzmacniania mięśnia jest niezbędne w prawidłowym procesie
odzyskiwania sprawności stawów kończyny dolnej. EMS przyczynia się do odzyskania
wyprostu stawu kolanowego, większej stabilizacji stawu, prawidłowej biomechaniki stawu
rzepkowo-udowego, zapobieganiu kontuzjom więzadeł, np.: ACL.
Zdj. 1 Zabieg EMS dla mięśnia czworogłowego uda
W tym czasie również pacjent wykorzystuje przygotowane i przekazane przez fizjoterapeutę
do przyklejenia aplikacje taśm metody Kinesiotaping, które zapewniają odciążenie stawów,
zwiększenie mikrokrążenia, większą swobodę ruchów w stawach kolanowych czy biodrowych,
zmniejszenie obrzęku pozabiegowego.
W tym czasie pacjent wykonuje przygotowywane pod swoje indywidualne potrzeby protokoły
ćwiczeń, mające na celu uruchomienie stawów objętych zabiegiem bioortopedii,
uelastycznienie mięśni i ścięgien kończyn dolnych. Pośród ćwiczeń zamieszczane są zestawy
głównie do wykonywania w warunkach domowych, np. na karimacie oraz jeśli pacjent ma
takie możliwości, także w wodzie, np. w basenie. Ćwiczenia w wodzie zwiększają możliwości
ruchowe stawów ze względu na wypór wody, lecz równocześnie także działają na
wzmocnienie mięśni poprzez opór wody. Stanowią zatem idealne, bezpieczne, dodatkowe
środowisko do odzyskiwania sprawności kończyn dolnych.
Każdy zestaw ćwiczeń poprzedzony jest rozgrzewką, a zakończony jest ćwiczeniami
rozciągającymi. Wszystkie ćwiczenia opisane są w zrozumiały, przystępny sposób, określone
są wartości liczby powtórzeń, serii oraz czasu przerw. Do każdego ćwiczenia zamieszona jest
pomocna grafika.
W zależności od wskazań i samopoczucia pacjenta po ćwiczeniach, fizjoterapeuta może zalecić
pacjentowi wykonywanie zimnych okładów na stawy kolanowe i/lub biodrowe.
To okres, w którym wszystkie protokoły usprawniania zawierają ćwiczenia wzmacniające
o różnym stopniu trudności, w odpowiedni sposób ułożone, tak by spełniały zasadę
stopniowania trudności ruchu, zaangażowania mięśni i obciążenia stawów. Obciążenie
realizowane jest zazwyczaj z wykorzystaniem podstawowych przyborów do ćwiczeń jak piłka
gumowa, taśma rozciągliwa itp., które bardzo często pacjenci posiadają u siebie w domu.
3. Wizyta fizjoterapeutyczna – kontrolna
W trakcie 3-miesięcznej rehabilitacji pacjenta rekomendowana jest jedna wizyta stacjonarna
u fizjoterapeuty w klinice Eskulap-premium. Może ona odbyć się w czasie usprawniania lub
bezpośrednio po jego zakończeniu. Fizjoterapeuta na wizycie ocenia efekty rehabilitacji po
zabiegu bioortopedii. Wykonywane są powtórnie wszystkie testy z wizyty wstępnej, ocenia się
ogólną funkcję codzienną, dzięki czemu pacjent otrzymuje obiektywną informację na temat
postępów jakie zrobił. Ustalane są dalsze cele lecznicze oraz możliwości codziennego,
bezpiecznego funkcjonowania, możliwości zawodowe oraz aktywności rekreacyjnych.
Pacjent po skończonym procesie 3-miesięcznej rehabilitacji po zabiegu bioortopedii ma
wystarczającą wiedzę na temat swojego stanu zdrowia i sprawności kończyn dolnych, posiada
wszystkie przesłane wcześniej przez fizjoterapeutę materiały i na zasadzie podtrzymywania
sprawności zachęcany jest do mniej intensywnego, niemniej regularnego kontynuowania
ćwiczeń we własnym zakresie z ustaloną na potrzeby własne intensywnością.
Korzyści dla pacjenta:
- ocena statyczna układu ruchu,
- wnikliwa ocena możliwości ruchowych pacjenta,
- wyznaczenie celów krótko i długoterminowych,
- możliwość wypożyczenia aparatu EMS do domu,
- 4 elektrody do zabiegu EMS na własność,
- 2 przygotowane do naklejenia aplikacje Kinesiotaping’u,
- stałe, o ustalonym terminie, fizjoterapeutyczne telekonsultacje.
dr n. med. i n. o zdr. Paweł Sip
